(update 12-10-2026) – In dit artikel vindt u een update naar de actuele stand van zaken met betrekking tot de toegelaten middelen voor wortelbehandeling in Nederland. De belangrijkste middelen voor wortelbehandeling zijn Luna Privilege, Switch en Dagonis voor de gangbare teelt en Contans en Serifel voor de biologische teelt. Al deze middelen zijn getoetst op Sclerotinia en hebben vaak een nevenwerking tegen schimmels als Rhizoctonia, Botrytis en soms Thielaviopsis en/of Phoma. De keuze van het toe te passen middel of middelen kan dus ook afhangen van de schimmels waartegen een nevenwerking gewenst wordt. Dit kan afhankelijk zijn van het ras, perceel, rooiomstandigheden etc. Naast de bovengenoemde middelen heeft ook Tecto nog steeds een toelating. Dit middel heeft een specifieke werking op Phoma. Tegen Phytophthora en Pythium heeft Pergado V een toelating gekregen als kraagbehandeling na het klappen tijdens de pennenoogst.
Luna Privilege
Luna Privilege lijkt momenteel het sterkste middel tegen Sclerotinia en wordt standaard toegepast. Om het effect te versterken of te verbreden kan de behandeling eventueel uitgebreid worden met Switch en/of Dagonis. Luna Privilege is een preventief fungicide (werkzame stof 500 g/l fluopyram). Fluopyram behoort tot de groep van de SDHI-fungiciden. Fluopyram heeft een zeer sterke preventieve werking op kieming, kolonisatie en sporulatie van de schimmel. Fluopyram werkt xyleem systemisch en translaminair. Luna Privilege heeft een goede werking tegen Sclerotinia en Botrytis en een nevenwerking op Phoma.
Gebruiksaanwijzing: Dosering: bij verneveling over transportband: 10 ml per 1.000 kg wortels vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende. Dompelmethode: 20 ml/100 l water, 1-2 minuten onderdompelen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Eenmalige toepassing. De dompelmethode heeft alleen een toelating in België.
Switch
Switch (in België ook Serenva) is een fungicide met twee werkzame stoffen (250 g/l fludioxonil en 375 g/l cyprodinil) voor een breder werkingsspectrum. Switch heeft een goede werking tegen verschillende bewaarschimmels. Het middel werkt zowel preventief als curatief. Fludioxonil werkt vooral op de kieming van schimmelsporen en heeft dus een preventieve werking. Cyprodinil is een stof uit de groep van de anilino-pyrimidines en is het systemische curatieve bestanddeel van dit middel. Switch werkt met name tegen Sclerotinia en Botrytis en heeft een nevenwerking op Rhizoctonia. Rhizoctonia kan in de pennenteelt oppervlakkig wortelrot veroorzaken en violet wortelrot. In de koeling kennen we een andere Rhizoctoniasoort onder de naam Kraterrot. En in de trek tenslotte kan Rhizoctonia smet veroorzaken. Wordt een nevenwerking op Rhizoctonia gewenst dan lijkt Switch het beste middel te zijn om in de mix met Luna mee te nemen.
Gebruiksaanwijzing: Dosering: bij verneveling over transportband: 36 gram per 1.000 kg wortels vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende. Dompelmethode: 90 gram/100 l water, 1-2 minuten onderdompelen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Eenmalige toepassing. De dompelmethode heeft alleen een toelating in België.
Dagonis
Dagonis (Dagonis SC) is een fungicide met twee werkzame stoffen (50 g/l difenoconazool en 75 g/l fluxapyroxad). Fluxapyroxad is een stof uit de groep carboxamiden en heeft vooral een werking op sporenkieming en werkt dus preventief. Difenoconazool is een stof uit de groep triazolen en heeft daarnaast ook een curatieve werking omdat het myceliumvorming tegengaat. Dagonis heeft een goede werking tegen Sclerotinia en Thielaviopsis (Chalera elegans). Volgens de fabrikant heeft Dagonis ook een goede nevenwerking op diverse andere schimmels zoals Phoma en Rhizoctonia. Chalera elegans is een schimmel die vooral vroeg in het seizoen de wortelmat kan aantasten. de problemen zijn groter bij partijen die onder slechte omstandigheden zijn gerooid en veel aanhangende grond meenemen in de trek. Smetgevoelige percelen (historie) voor de vroege trek die gerooid zijn met veel grond hebben een hoog risico. Het verdient dan aanbeveling om Dagonis mee te nemen in de mix met Luna.
Gebruiksaanwijzing: Dosering: Bij verneveling over transportband: 75 tot 100 ml per 1.000 kg wortels vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende. Dompelmethode: 250 ml/100 l water, 1-2 minuten onderdompelen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Eenmalige toepassing.
Tecto
Tecto (Tecto 500 SC) is een fungicide (werkzame stof 500 g/l thiabendazool) met een goede werking tegen Phoma. De toelatingstermijn van het gewasbeschermingsmiddel Tecto 500 SC loopt tot 1 april 2024 en in België loopt de toelating zelfs door tot 2033. De MRL voor thiabendazool was in 2018 verlaagd naar 0.05 mg/kg product. Syngenta heeft daarop het gebruik van dit middel afgeraden omdat men vreesde voor overschrijdingen. In oktober 2021 is de MRL voor thiabendazool echter weer verhoogd van 0,05 naar 0,15 mg/kg product. Het middel Tecto is met deze MRL in pricipe weer bruikbaar. Let wel op dat de voorgeschreven dosering niet overschreden wordt!. Tecto kan een goede aanvulling zijn voor late rooiingen waar Phoma een risico vormt.
Gebruiksaanwijzing: Dosering: bij verneveling over transportband: 80 ml per 1.000 kg wortels vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende. Dompelmethode: 200 ml/100 l water, 1-2 minuten onderdompelen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Eenmalige toepassing. De dompelmethode heeft alleen een toelating in België.
Pergado V
Pergado V mag in Nederland toegepast worden als kraagbespuiting, rijenbehandeling tijdens oogst van de pennen en vormt hierdoor een goede aanvulling voorafgaand aan de wortelbehandeling. De dosering bedraagt 0,3 l/ha, maar bij toepassing op de rij (bladkragen) direct na het klappen is de dosering daar gemakkelijk twee tot drievoudig. Als zuivere wortelbehandeling heeft Pergado V in Nederland géén toelating, wel in België. Pergado V (250 g/l mandipropamid) is een fungicide met een werking tegen Phytophthora en Pythium. Mandipropamid is een werkzame stof uit de groep amandelzuur derivaten binnen de CAA fungiciden (FRAC code 40). Het is effectief tegen kieming van sporen, myceliumgroei en sporulatie. Mandipropamide heeft een preventieve werking, maar biedt ook curatieve activiteit tijdens de incubatieperiode. Na het aanbrengen op de wortel wordt een grote deel van het actieve ingrediënt translaminair opgenomen in het plantenweefsel.
Gebruiksaanwijzing: (1) Als kraagbehandeling in een rijentoepassing na klappen van het loof. Dosering 0,3 l/ha. (2) Als wortelbehandeling voor inschuren (NIET toegelaten in Nederland wel in België). Dosering: Dompelmethode: 5 ml/100 l water, 1-2 minuten onderdompelen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor Revus is in België tevens een spuitbehandeling toegelaten, toepassing: verneveling over de transportband 2 ml/1.000 kg pennen vooraleer in de bewaarcel te brengen. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende. Voor beide geldt maximaal eenmaal toe te passen.
Contans
Contans (Lalstop Contans WG) is een biologisch preparaat op basis van de schimmel Coniothyrium minitans stam CON/M/91-8. De sporen van Coniothyrium minitans zijn in staat de sclerotiën van bepaalde Sclerotinia-soorten zoals Sclerotinia sclerotiorum en Sclerotinia minor te parasiteren als zij hier mee in contact komen. Door het parasiteren van de sclerotiën wordt de infectiebron van Sclerotinia sclerotiorum en S. minor verminderd zodat de infectiedruk verlaagd wordt met een verminderde aantasting tot gevolg. Daarnaast heeft Coniothyrium minitans ook een directe werking op de myceliumontwikkeling van Sclerotinia minor. Contans wordt vooral ingezet als grondbehandeling maar heeft tevens een toelating als wortbehandeling. Contans heeft als wortelbehandeling een significante werking tegen Sclerotinia ten opzichte van onbehandeld, maar de effectiviteit is substantieel minder dan een chemische behandeling. Contans is biologisch toegelaten in Nederland en België (SKAL-inputlijst en lijst van de in België erkende gewasbeschermingsmiddelen in de biologische landbouw).
Gebruiksaanwijzing: Dosering: 50 gram product per 1000 kg pennen. Toe te passen kort na het rooien van de pennen voor de koele bewaring. Voor een goede bevochtiging is een hoeveelheid van 10 tot 20 liter spuitvloeistof per 1000 kg witlofpennen voldoende.
Overige producten biologische teelt
In de biologische teelt kunnen daarnaast nog diverse andere middelen gebruikt worden. We noemen ze hier kort omdat met deze middelen nog meer ervaring opgedaan moet worden voordat er een gefundeerd toepassingsadvies gegeven kan worden.
Hamerol
Chitosan hydrochloride is aangemerkt als Europese Basisstof. Deze toelating baseert op een Europese verordening waarbij zowel de witlofpennenteelt als de witloftrek onder de groenteteeltgewassen valt. De vastgestelde dosering is 0,1-0,4 kg/ha chitosan hydrochloride. Dit komt overeen met 5-20 l/ha Hamerol (2%). Chitosan lijkt een helende werking te hebben op wonden. Behandeling van de pennen met Chitosan beperkt de ademhaling (veroudering) en beschermt tegen ziektekiemen van buitenaf doordat het planteigen afweersysteem geactiveerd wordt. De optimale dosering dient nog bepaald te worden. Eerste proeven van Chicogrow wijzen op een werkzame dosering van 0,2 tot 0,5 l/1.000 kg. Pas dit product pas toe als enige ervaring is opgedaan mbt werkzaamheid en eventuele schadelijke gevolgen bij te hoge dosering. Er wordt aangeraden een proefbehandeling uit te voeren voordat het middel gebruikt wordt.
Serifel
De Bacillus amyloliquefaciens stam MBI 600 in dit product heeft een drievoudige werking. Bacteriesporen groeien en vermenigvuldigen zich op het oppervlakte waardoor concurrentie om plaats ontstaat met andere schimmels. Deze kunnen zich dan niet vestigen. Bovendien vindt er concurrentie plaats om voedingsstoffen en worden er metabolieten gevormd die de celwanden van concurrerende schimmelsporen ontregelen en afbreken. Er is een vastgestelde werking tegen Botrytis en Sclerotinia. In andere gewassen ook een werking tegen diverse andere schimmels. Serifel heeft een toelating in de witlofpennenteelt bij inschuren. De vastgestelde dosering is 0,5 kg/ha als pennenbehandeling voor opslag. Omgerekend bij verneveling over de transportband is dit 15-20 gram/ 1.000 kg pennen in 10-20 liter water. Er wordt aangeraden een proefbehandeling uit te voeren voordat het middel gebruikt wordt.
Tenslotte
Afhankelijk van de ziektedruk kan een mix gemaakt worden met meerdere middelen. Alle middelen bevatten verschillende werkzame stoffen. Voor de MRL gelden limieten per werkzame stof. Het risico op MRL overschrijding wordt dus niet groter als meerdere middelen in een mix toegepast worden. Als een middel zowel in de penbehandeling als in de wortelbehandeling is toegelaten betekent dit dat de doseringen zodanig zijn bepaald dat bij een correcte toepassing geen MRL-overschrijding mag plaatsvinden. Let wel op dat voor bepaalde middelen geldt dat het middel maar één keer per teelt is toegelaten (koeling óf trek dus). In België geldt dit voor Luna Privilege, Switch (Serenva) en Dagonis. Met name Luna en Switch zijn zeer systemisch. Dit betekent dat de werkzame stoffen in deze middelen gemakkelijk een MRL-overschrijding veroorzaken bij een onjuiste toepassing. Overleg eventueel met uw adviseur om de optimale mix te bepalen.
